Güneş Sistemi’nin uzak bölgelerinde yeni bir cüce gezegen adayı keşfedildi. Şili’deki Vera C. Rubin Gözlemevi tarafından tespit edilen ve 2026 ED138 olarak adlandırılan gök cismi, Plüton’un yörüngesinin ötesinde bulunuyor.

İlk ölçümler, cismin çapının 600 ile 1.500 kilometre arasında olabileceğini ortaya koydu. Uluslararası Astronomi Birliği tarafından henüz cüce gezegen olarak sınıflandırılmayan 2026 ED138, Neptün’ün ötesinde keşfedilen en büyük ve en parlak gök cisimlerinden biri olabilir.

2026 ED138, Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi’nden Matthew Holman tarafından 13 Ekim 2026 tarihinde keşfedildi. Rubin Gözlemevi’nin operasyon ekibinde de görev alan Holman, meslektaşı Kevin Napier ile geliştirdiği yazılım aracılığıyla teleskobun yıl boyunca topladığı gözlem verilerini inceliyordu.

Milyarlarca ışık kaynağının konumunu karşılaştırarak hareket eden gök cisimlerini tespit eden sistem, Güneş Sistemi’nin uzak bölgelerinde daha önce tanımlanmamış bir nesne belirledi.

Gök cisminin bulunduğu uzaklığa rağmen oldukça parlak görünmesi, araştırmacıların dikkatini çekti. Holman, ilk aşamada yazılımın hatalı sonuç üretmiş olabileceğini düşünerek verileri yeniden kontrol etti. Ardından Washington Üniversitesi’nden astronom Mario Jurić, Rubin Gözlemevi’nin arşivlerini inceleyerek aynı cisme ait 20 ek gözlem kaydı buldu.

Gözlemevinin Simonyi Araştırma Teleskobu, 2026 ED138’i 4 Mart ile 11 Temmuz 2026 tarihleri arasında 20 farklı gecede toplam 30 kez görüntülemişti. Araştırmacılar, daha eski teleskop kayıtlarını da tarayarak cismin geçmişteki hareketlerini belirledi. Asteroid Institute tarafından geliştirilen ADAM sistemi aracılığıyla, Dark Energy Camera (DECam) tarafından 2016 yılında çekilen görüntülerde de 2026 ED138 tespit edildi. Böylece gök cisminin 10 yılı aşkın süre boyunca izlediği yörünge yeniden oluşturuldu.

Keşif, 27 Ekim 2026 tarihinde Uluslararası Astronomi Birliği’ne bağlı Küçük Gezegen Merkezi (MPC) tarafından duyuruldu. Aynı gün ABD’nin Spokane kentinde düzenlenen 58. Gezegen Bilimleri Bölümü toplantısında, Matthew Holman ve Mario Jurić araştırmanın ayrıntılarını paylaştı.

2026 ED138, şu anda Güneş’ten yaklaşık 46 astronomik birim uzaklıkta bulunuyor. Bir astronomik birim, Dünya ile Güneş arasındaki ortalama 150 milyon kilometrelik mesafeyi ifade ediyor. Plüton’un Güneş’e ortalama uzaklığı ise yaklaşık 40 astronomik birim. Bu mesafe, yeni keşfedilen cismin Neptün ötesi nesneler olarak bilinen gök cisimleri grubuna dahil edilmesini sağlıyor.

Yörünge hesaplamalarında dikkat çeken bir başka ayrıntı da 2026 ED138’in hareket düzlemi oldu. Gök cisminin yörüngesi, Güneş Sistemi’ndeki gezegenlerin genel yörünge düzlemine yaklaşık 25 derece eğimli. Yörünge özellikleri nedeniyle sıcak klasik Neptün ötesi nesneler grubunda değerlendirilen cismin, geçmişte Neptün ile yaşadığı kütleçekim etkileşimleri sonucunda bugünkü yörüngesine yerleşmiş olabileceği düşünülüyor.

2026 ED138’in kesin büyüklüğü henüz belirlenemedi. Astronomlar, cismin Güneş’e uzaklığını, parlaklığını ve yüzeyinin ışığı yansıtma oranını birlikte değerlendirerek çapının 600 ile 1.500 kilometre arasında olduğunu hesapladı. Yüzeyin ne kadar ışık yansıttığı doğrudan ölçülmediğinden, mevcut çap tahmini oldukça geniş bir aralığı kapsıyor. Kesin boyutun belirlenebilmesi için kızılötesi dalga boylarında ek gözlemler yapılması gerekiyor.

Bir gök cisminin cüce gezegen olarak sınıflandırılabilmesi için Güneş’in çevresinde dolanması, başka bir gezegenin uydusu olmaması ve kendi kütleçekimi sayesinde yaklaşık küresel bir şekil kazanacak kadar büyük olması gerekiyor. Ayrıca klasik gezegenlerden farklı olarak, yörüngesinin çevresindeki benzer büyüklükteki diğer gök cisimlerini temizlemiş olması şartı bulunmuyor.

Plüton da 2006 yılında Uluslararası Astronomi Birliği’nin kabul ettiği yeni gezegen tanımı nedeniyle cüce gezegen sınıfına alınmıştı. Günümüzde birlik tarafından resmen tanınan beş cüce gezegen bulunuyor: Ceres, Plüton, Eris, Haumea ve Makemake. 2026 ED138’in gerekli fiziksel özellikleri taşıdığı doğrulanır ve resmen sınıflandırılırsa bu gruba katılabilecek.

Güneş Sistemi’nde cüce gezegen olabilecek başka gök cisimleri de bulunuyor. Gonggong, Quaoar, Sedna ve Orcus, büyüklükleri ve yörünge özellikleri nedeniyle bu sınıflandırma için değerlendirilen nesneler arasında yer alıyor. Ancak bu kadar uzak mesafelerde bulunan cisimlerin gerçek boyutlarını, kütlelerini ve şekillerini belirlemek oldukça zor. Parlaklık ölçümleri tek başına bir gök cisminin küresel olup olmadığını doğrulamak için yeterli değil.

2026 ED138’in bugüne kadar keşfedilememesinin nedeni ise gökyüzündeki konumuyla bağlantılı. Cisim, Dünya’dan bakıldığında Samanyolu’nun yıldızlarla dolu düzlemine yakın bir bölgede bulunuyor. Milyonlarca yıldızın oluşturduğu yoğun arka plan, daha sönük gök cisimlerinin birbirinden ayrılmasını zorlaştırıyor. Rubin Gözlemevi’nin geniş alanlı görüntüleme sistemi ve gelişmiş veri işleme algoritmaları, 2026 ED138’in bu yıldız kalabalığı arasında tespit edilmesini sağladı.

ABD Ulusal Bilim Vakfı ve Enerji Bakanlığı tarafından desteklenen Vera C. Rubin Gözlemevi, Güney Yarımküre gökyüzünü düzenli olarak tarıyor. Gözlemevinin Legacy Survey of Space and Time (LSST) adlı 10 yıllık kapsamlı gökyüzü taraması Haziran 2026’da başladı. Program kapsamında gökyüzünün aynı bölgeleri tekrar tekrar görüntülenerek gök cisimlerinin hareketleri ve zaman içerisindeki değişimleri kaydediliyor.

Rubin ekibi, kapsamlı tarama programı başlamadan önce de çok sayıda keşfe imza attı. Nisan 2026’da Küçük Gezegen Merkezi’ne 11 binden fazla yeni asteroide ait gözlem verisi iletildi. Bu keşiflerin yaklaşık 380’i Neptün ötesi gök cisimlerinden oluşuyordu. Gözlemevinin geniş görüş alanı ve yüksek çözünürlüklü kamerası, daha önce ayrıntılı biçimde taranamayan bölgelerin incelenmesine olanak sağlıyor.

Güneş Sistemi’nin dış bölgelerindeki cisimlerin incelenmesi, gezegenlerin oluşumuna ilişkin araştırmalarda da kullanılıyor. Neptün ötesi nesnelerin yörüngeleri, dev gezegenlerin geçmişteki hareketleri ve küçük gök cisimlerinin kütleçekim etkileşimleri sonucunda nasıl farklı bölgelere dağıldıkları hakkında bilgiler içeriyor.

Güneş Sistemi, sekiz gezegenin yanı sıra çok sayıda cüce gezegen, asteroit, kuyruklu yıldız ve küçük gök cismine ev sahipliği yapıyor. Neptün’ün ötesindeki Kuiper Kuşağı yaklaşık 50 astronomik birime kadar uzanırken, dağınık disk olarak bilinen bölgede çok daha uzak yörüngelere sahip cisimler bulunuyor. Güneş Sistemi’nin en dış bölgelerinde yer aldığı düşünülen Oort Bulutu’nun ise Güneş’ten yaklaşık 100 bin astronomik birim uzaklığa kadar uzanabileceği tahmin ediliyor. Oort Bulutu henüz doğrudan gözlemlenmiş değil.

Bu uzak dünyaların fiziksel özelliklerini yakından incelemek için uzay araçlarının gönderilmesi de son derece uzun yolculuklar gerektiriyor. NASA’nın New Horizons uzay aracı, 2006 yılında fırlatılmasının ardından yaklaşık dokuz buçuk yıl yolculuk yaparak 2015’te Plüton’un yakınından geçti. Uzay aracı, 2019 yılında ise Kuiper Kuşağı’ndaki Arrokoth adlı küçük gök cisminin yakın geçişini gerçekleştirdi.

2026 ED138 üzerinde gerçekleştirilecek yeni gözlemler, cismin fiziksel büyüklüğünü ve yüzey özelliklerini belirlemek için kullanılacak. Rubin Gözlemevi tarafından elde edilen görüntüler, araştırmacıların erişimine Rubin Science Platform üzerinden sunuluyor. Gök cisminin hesaplanan yörüngesi ise Orbitviewer adlı üç boyutlu Güneş Sistemi uygulaması üzerinden incelenebiliyor.